Belangrijk nieuws voor
eigenaren van een model B of C

Door Aart van de Beek


Onlangs (29082012) moest ik voor alle zekerheid een aansluiting op een A 100 controleren aangezien in dat bewuste orgel andere kleurcodes in de netspanningsconfiguratie gebruikt waren. Daar ik ook nog een B 3 thuis heb kon er gemakkelijk even vergeleken en het probleem in de A 100 opgelost worden.

Ik had echter al eens eerder dansles van de B 3 gekregen, want op een of andere onverklaarbare wijze kreeg ik netspanning door mijn uiterst goed geleidende entiteit heen. En dat is voor elk menselijk lichaam een toch onaangenaam beleven.
Dat gebeurde gisteren toch weer opnieuw waarbij ik tot mijn grote schrik en verbazing bemerkte dat de aanvoerdraden van onderuit de netspanningsconnector met de typische platte Amerikaanse stekker naar de generator geheel verteerd waren. D.w.z. de bedrading was zichtbaar verbrokkeld bij de aansluitingen rond het dekseltje op de generator waar alle spanningen tussen motoren en vanaf de netschakelaar (Start en Run Switches) bij elkaar komen. Ik realiseerde me (ik heb bij tijd en wijle ook eens een helder moment) dat wanneer de isolatie (geen katoenen maar moderne, huidige kunststof isolatie) op dat korte stukje verteerd was, dan kon het niet anders dan dat het elders ook het geval zou moeten zijn.

Ik heb het orgel onmiddellijk verder geopend en ook andere bedrading gecontroleerd. Alles was OK en er bleek verder geen enkele bedrading verteerd. Het viel me echter op dat juist dat stukje bedrading verteerd was en dat deze bedrading uitsluitend van toepassing is bij die modellen die de twee bekende plastic doorvoerpijpjes hebben naast het zwelpedaal. Dus uitsluitend bij B en C modellen. Dit stukje bedrading is exclusief en typisch voor de B en C series en de vergelijkbare bedrading is niet aanwezig bij een A 100 en een D 100 serie.

Mijn B 3 is uit de laatste productie jaargang te weten 1974. 
Dus heeft mijn orgel ondertussen (2012) al de respectabele leeftijd van 38 jaar. 
Bij modellen uit eerdere productie jaren zou dit probleem dus ook zeker kunnen optreden.
Dat zo nu dan eens een keer een beetje zorg en onderhoud aan een instrument gegeven moet worden is natuurlijk niet vreemd, echter dat netspanning voerende bedrading verteert, mag natuurlijk onder geen enkele omstandigheid gebeuren. 
Isolatie mag nergens, maar zeker bij bedrading van netspanning nimmer verteren vanwege het grote gevaar van kortsluiting. Let wel, deze spanning is permanent op en in uw instrument aanwezig (OOK ALS HET ORGEL UITSTAAT!!!!) en door de dreigende kortsluiting kan heel gemakkelijk brand uitbreken. En zoals u ongetwijfeld weet is een Hammondorgel uit de toonwielperiode gemiddeld genomen niet van zekeringen voorzien.

Vanzelfsprekend zal de zekering in uw huis het begeven als gevolg van de kortsluiting in het orgel, maar dan moet je eerst maar zien uit te vinden wat de oorzaak is. Bovendien loopt het instrument groot risico op brand etc.

Inmiddels is de bedrading in mijn B 3 vervangen en de rust in huis weer teruggekeerd. 
Los van het feit dat we ook als club het onvergelijkbare toonwielorgel in stand willen houden zal geen enkele eigenaar door een brand afscheid willen nemen van zijn instrument.

DUS:

GELIEVE ONMIDDELLIJK DE BEDRADING VAN UW B DAN WEL UW C ORGEL TE CONTROLEREN OF VRAAG MUSIFIX (of een andere technicus)

VERWIJDER PER OMGAAND DE NETSTEKKER UIT HET STOPCONTACT TOT E.E.A. DEGELIJK GECONTROLEERD IS DAN WEL VERVANGEN IS 

Met enige handigheid is e.e.a. ook zelf te doen. 
De instructies en begeleidende foto’s vindt u hieronder. 

De uitleg is voor een B 3 maar geldt tevens voor andere B en C modellen.

Hieronder de foto van de zg junction box waar de ellende begint.

Ga als volgt te werk:

1. Verwijder de netstekker uit orgel en stopcontact

2. Verwijder de Leslie of tooncabinet kabel uit het orgel.

3. Verwijder het achterpaneel van het orgel.

4. Verwijder het metalen afdekkapje links op de generator waar de bedrading samenkomt van netschakelaars, start en runmotoren:

5. Bewaar zorgvuldig alle schroeven in het zojuist verwijderde metalen kapje.

6. Verwijder de schroeven uit de bovenkant van de afdekking van de pedaal contact unit. Er zijn er drie zichtbaar, maar er zit ook nog een vierde schroefje onder het zwelpedaal.
Op de foto hieronder ziet u waar het schroefje onder de zwel reeds verwijderd is.
Verwijder alle vier schroefjes:



7. De afdeklijst boven de pedaal unit kan niet verwijderd worden door de bedrading. 
Leg de afdeklijst zodanig opzij dat u - zoals op de afgebeelde foto hieronder - toegang krijgt tot de bedrading die naar de rechterkant van het orgel gaat.

 


 

7.     8. Op het zwelpedaal zit de stang voor de bediening van de zwel, die naar boven in het orgel gaat en door een veer in het orgel geregeld wordt.

8.      9. Verwijder het schroefje aan de binnenkant van de zwel die het verticale plaatje van de zwel aan de stang bevestigt.

10. Verwijder het plaatje van de zweltrede (als de schroef verwijderd is) door het plaatje voorzichtig los te wrikken. Het plaatje kan nog vast zitten want het past precies in twee uitgestanste gaatjes in de zijkant van de zweltrede:




11. Hieronder ziet u de bediening van de zwel vrijgemaakt. 
   

12. Aan de onderkant van de generator zitten in het meubel twee borgplaatjes die de bruine doorvoerpijpjes op zijn plaats houden. Verwijder van elk borgplaatje één schroefje: de ander kan blijven zitten. Druk het plaatje van de buisjes vandaan zodat er ruimte komt om de buisjes vrij te maken. (Door deze bruine buisjes loopt de bedrading van de netspanning etc. en de bedrading naar de pedaal contacten)

12.  13. Verwijder het bruine metalen doosje aan de linker onderkant achter de pedaal unit. Drie schroeven aan de bovenkant dienen te worden verwijderd.

14. Verwijder de drie schroefjes aan de onderkant van het bruinmetalen doosje. 
Hierdoor kan het doosje gedeeld en kunt u bij de bedrading:

14.  15. Maak ruimte in de bedrading opdat u gemakkelijk kunt werken:

15.  16. Vervang de bedrading (indien nodig) van de netspanningsingang (de stekker met de platte pennen) naar de linkerkant van de generator. Vanzelf eerst de bedrading controleren of het werkelijk nodig is:

 

17.   17. Maak de netspanningsdraden aan de onderkant  los van de netspanningsplug (twee schroefjes verwijderen)

18. Soldeer de nieuwe bedrading aan de twee bestaande die vervangen/verwijderd moet worden. Op deze wijze kunt u door bij de generator aan de draden te trekken de nieuwe draad door de pedaal unit, door het bruine buisje en achter de voorversterker vandaan naar de linkerkant van de generator leiden.

Hieronder ziet u de oude situatie met de verpulverde bedrading:


19.   19. Vervang de bedrading en sluit alles correct aan. Hieronder de inmiddels herstelde situatie met de blauwe en bruine bedrading:

20.  20. Hieronder de oude bedrading. Commentaar overbodig. Opmerkelijk is dat de bedrading in het buisje nog goed leek. Dat rechte deel is duidelijk herkenbaar......



21. Installeer alles in de omgekeerde volgorde als hier aangegeven, maar test eerst of alles goed werkt. Let op: er zijn veel metalen onafgeschermde delen: voorkom kortsluiting.

21.   22. De (electronische en veiligheids) eisen aan instrumenten uit de toonwielperiode zijn minder stringent dan heden ten dage. Het verdient overweging om zekeringen op te nemen in de netspanningslijn van uw kostbare instrument.  

TENSLOTTE
Werk zorgvuldig, neem de tijd en erger u niet aan de weinige ruimte die er is in de bedrading. Het is een gepriegel -  vooral het doorvoeren van de draden - maar evengoed uiterst belangrijk deze reparatie uit te voeren.
Laat de uitvoering anders over aan een vakkundig technicus zoals Sjaak van Oosterhout van Musifix.

Veel succes
Aart van de Beek